Zoek je op beugelzaag, dan krijg je vooral tuinzagen te zien: grote stalen bogen met een grof blad voor takken en brandhout. Toch heet de ijzerzaag in je gereedschapskist ook een beugelzaag. Allebei spannen ze een smal, verwisselbaar blad in een beugel, maar daar houdt de gelijkenis zo ongeveer op. Pak je de verkeerde, dan sta je een kwartier aan een tak te zagen of sloop je in een paar halen een blad op een stalen buis.
In deze gids lees je waarin de twee zagen verschillen: het blad, de vertanding, de lengte van de beugel, de spanning en de klussen waarvoor ze bedoeld zijn. Je leest ook of je met een ijzerzaag hout kunt zagen en andersom, en hoe je bij allebei het blad wisselt.
Wat bedoelen mensen met een beugelzaag?
Het woord beugelzaag zegt alleen iets over de bouw: een zaag waarbij een beugel het blad strak houdt. In de praktijk gebruiken mensen het voor twee heel verschillende gereedschappen.
- Beugelzaag voor hout, ook boomzaag of tuinzaag genoemd: een stalen buisbeugel met een lang, grof getand blad voor snoeiwerk, takken en brandhout.
- Beugelzaag voor metaal, beter bekend als ijzerzaag of metaalzaag: een compacte beugel met een kort blad met fijne tanden voor staal, buis, profiel en kunststof.
De Nederlandse Wikipedia-pagina over de beugelzaag beschrijft vooral die tweede: een zaag met een smal, vervangbaar blad in een metalen beugel, waar ook de naam ijzerzaag bij hoort. Bouwmarkten en tuincentra plakken het label juist op de houtversie. Wil je eerst weten hoe een ijzerzaag precies in elkaar zit, lees dan wat een ijzerzaag is.
Vijf verschillen tussen een houtbeugelzaag en een ijzerzaag
Het zaagblad
Een ijzerzaagblad is standaard 300 mm (12 inch), gemeten hart op hart tussen de twee bevestigingsgaten. Daarnaast bestaan bladen van 250 mm en korte bladen van 150 mm voor een junior. Het blad is dun en ongeveer 13 mm breed. Je kiest uit koolstofstaal (HCS), snelstaal (HSS) of bimetaal. Bij bimetaal zit een strook snelstaal langs de tanden op een zachtere, flexibele rug, zoals de Engelstalige Wikipedia-pagina over de hacksaw uitlegt. Zo’n blad breekt minder snel. Een blad voor een houtbeugelzaag is veel langer, breder en steviger, met geharde tanden die je niet bijvijlt: is het bot, dan vervang je het hele blad.
De vertanding
Hier zit het grootste verschil. Een ijzerzaagblad heeft 14 tot 32 tanden per inch (TPI). In de winkel kom je vooral 18, 24 en 32 TPI tegen. Die fijne tanden zijn in een golf gezet en nemen per haal een klein beetje metaal weg. Een houtbeugelzaag heeft grote tanden die ver uit elkaar staan, zodat de zaagsnede snel vordert en het zaagsel makkelijk wordt afgevoerd. Volgens de Wikipedia-pagina over de boomzaag zijn er twee soorten: een blad met gelijke, symmetrische tanden voor vers en droog hout, en een blad met groepen tanden en schraaptanden ertussen voor groen, nat hout.
De beugellengte en zaagdiepte
De beugel volgt het blad. Een ijzerzaag is met handvat ongeveer 40 cm lang en heeft een lage beugel. Daardoor is de zaagdiepte beperkt, maar voor buis, strip, draadeind en profiel is dat ruim genoeg. Een houtbeugelzaag gebruikt bladen van 21, 24, 30 of 36 inch, dus van ongeveer 530 tot ruim 900 mm. Voor de tuin kies je meestal 530 tot 760 mm. De hoge boog geeft ruimte voor een dikke tak of een stammetje, en een spitse beugel komt makkelijker tussen dicht op elkaar staande takken.
De bladspanning
Een ijzerzaagblad is dun en moet daarom flink gespannen staan, met een vleugelmoer of een snelspanner. Staat het te los, dan buigt het uit en loopt de snede scheef. Zaag je dan ook nog met schokken of wringend, dan breekt het. Een houtbeugelzaag spant het blad meestal met een hefboom bij de handgreep: klep dicht en het blad staat strak. Dat dikkere blad verdraagt iets meer speling, maar een slap blad loopt ook in hout vast.
De toepassing
Een ijzerzaag is gemaakt voor metaal en kunststof: een schroefdraadstang inkorten, koperen of stalen buis doorzagen, een aluminium profiel afkorten of een vastgeroeste bout doorzagen. Ook pvc en kabelgoot zaag je er netjes mee. Een houtbeugelzaag is gemaakt voor snoeiwerk, takken, stammetjes en brandhout, en voor grof zaagwerk buiten waarbij een strakke snede er niet toe doet.
Wanneer kies je welke beugelzaag?
- Metaal, buis of kunststof op maat zagen: kies een ijzerzaag met een 300 mm-blad. Vergelijk de modellen bij de handijzerzagen en let op een stevige beugel en een goede spanner.
- Dun materiaal of krappe plekken: kies een junior ijzerzaag met een blad van 150 mm, handig voor schroefdraad, kabelgoot en dunne buisjes.
- Takken, snoeiwerk en brandhout: kies een houtbeugelzaag met een blad van 530 tot 760 mm, met een groepsvertanding als je vooral vers hout zaagt.
- Dik staal of veel zaagwerk: dan is een handzaag van welke soort ook te traag. Een elektrische zaag of een andere techniek ligt dan meer voor de hand.
Twijfel je nog welke zaag bij jouw metaalklus past, gebruik dan de keuzehulp voor zagen voor metaal. In een paar vragen zie je of een handzaag volstaat of dat een machine slimmer is.
Kun je met een ijzerzaag hout zagen?
Ja, maar alleen voor kleine dingen. Een lat, een plint, een deuvel of een bezemsteel zaag je er prima mee door. Voor een tak of een balk is het geen doen. De fijne tanden raken snel vol zaagsel, de zaag loopt traag en wordt warm, en de lage beugel stopt je al bij een beperkte dikte.
Wil je het toch doen, neem dan het grofste blad dat je hebt, bijvoorbeeld 18 TPI, en maak lange, rustige halen. Er is één situatie waarin de ijzerzaag juist de betere keuze is: sloophout met spijkers of schroeven erin. Een houtzaag verliest daar zijn tanden, een ijzerzaag zaagt gewoon door het metaal heen.
Kun je metaal zagen met een houtbeugelzaag?
Nee. De tanden van een houtblad staan zo ver uit elkaar dat er bij een buis of strip nooit meerdere tanden tegelijk in het materiaal grijpen. De vuistregel voor metaal is dat er minstens drie tanden tegelijk moeten zagen. Met grote houttanden haakt het blad, springt het terug en zijn de tanden na een paar halen bot of afgebroken. Ook een verborgen spijker of draad in een stam kost je al snel een blad.
Zo wissel je het blad bij beide zagen
Blad wisselen bij een ijzerzaag
- Draai de vleugelmoer los of open de snelspanner tot het blad slap hangt.
- Haal het oude blad van de pennen aan beide uiteinden van de beugel.
- Leg het nieuwe blad met de tanden van het handvat af, zodat de zaag snijdt als je duwt.
- Schuif de gaten over de pennen en controleer of het blad recht in de beugel ligt.
- Span het blad aan tot het niet meer opzij buigt als je er met je duim tegen drukt.
Welke lengte, vertanding en welk bladmateriaal bij jouw klus passen, zie je bij de zaagbladen voor de ijzerzaag.
Blad wisselen bij een houtbeugelzaag
- Open de spanhefboom bij de handgreep, zodat de spanning van het blad gaat.
- Haal het blad van de pennen. Draag handschoenen, want de geharde tanden zijn scherp.
- Leg het nieuwe blad met de tanden naar buiten, weg van de boog, en haak het over de pennen.
- Sluit de hefboom en controleer of het blad strak en recht staat.
- Doe na gebruik de bladbeschermer terug over de tanden.
Beide zijn dus beugelzagen: de houtversie neemt snel veel hout weg, de ijzerzaag zaagt hard materiaal netjes en recht. Kijk eerst wat je gaat zagen en kies dan het blad.
Is een ijzerzaag hetzelfde als een metaalzaag?
Ja, dat zijn twee namen voor hetzelfde gereedschap: een handzaag met een dun, fijn getand blad van meestal 300 mm in een beugel. In Nederland zeg je vaker ijzerzaag, in België hoor je vaker metaalzaag. Beide zijn ook een beugelzaag, maar dan de versie voor metaal en kunststof.
Hoe lang is het blad van een beugelzaag?
Dat hangt af van de soort. Een ijzerzaag gebruikt meestal een blad van 300 mm, een junior een blad van 150 mm. Een houtbeugelzaag voor de tuin heeft een veel langer blad, meestal 530 tot 760 mm, en voor zwaar werk bestaan er bladen tot ruim 900 mm.
Past een ijzerzaagblad in een beugelzaag voor hout?
Nee. Een ijzerzaagblad is met 300 mm veel te kort voor een houtbeugel en de bevestiging past niet op de pennen of de spanhefboom. Andersom past een houtblad ook niet in een ijzerzaag. Koop dus altijd een blad dat bij de lengte en het type van jouw beugel hoort.
Waarom breekt mijn ijzerzaagblad steeds?
Meestal staat het blad niet strak genoeg, zodat het uitbuigt en knapt. Andere oorzaken zijn een te grove vertanding op dunwandige buis, schuin of met schokken zagen en te veel druk op de terugslag. Zorg dat minstens drie tanden tegelijk in het materiaal grijpen en overweeg een bimetaalblad, dat minder snel breekt.
